Het Cimitero delle Fontanelle is een van de meest intrigerende en mysterieuze plekken van Napels. Dit eeuwenoude ossuarium vind je achter in onze wijk Rione Sanità, in de Fontanelle buurt. Deze plek vertelt een bijzonder verhaal over dood, geloof en volkscultuur dat je nergens anders in Europa op zo’n manier tegenkomt.
Wat is het Cimitero delle Fontanelle?
Het Cimitero delle Fontanelle is een ossuarium: een begraafplaats waar schedels en beenderen bewaard worden. Deze bijzondere begraafplaats is gelegen in de tufsteengrotten achter in de wijk Rione Sanità, die gegraven zijn voor de bouw van de stad. De grotten zijn bij elkaar ruim 3000 vierkante meter groot. En binnen vind je er tienduizenden schedels en beenderen van anonieme Napolitanen die hier in het verleden hun laatste rustplaats vonden.
Geschiedenis van het Cimitero delle Fontanelle
De enorme grotten van het Cimitero delle Fontanelle zijn ontstaan in de 16de eeuw. Voor de uitbreiding van de stad was veel steen nodig en zo ontstonden er buiten de muren van de stad Napels tufsteengroeven zoals deze. Met de groei van de stad kwam er ook een tekort aan begraafplaatsen onder de kerken, die niet meer voor iedereen plaats hadden. Als oplossing werden de grotten waar het tufsteen vandaan gehaald was gebruikt als alternatieve begraafplaats. Dit was niet heel vreemd, omdat dit gebied al in de Grieks-Romeinse tijd de begraafplaats van de stad was.
Slachtoffers van epidemieën en rampspoed
Een gebeurtenis die de grotten veranderde in de enorme begraafplaats die je er nu vindt, is de grote pestepidemie in het jaar 1656. In Napels stierven naar schatting 250.000 mensen en een groot deel van deze slachtoffers werd naar de tufsteengroeven gebracht in het gebied dat de Fontanelle werd genoemd. De pestepidemie werd in dezelfde periode gevolgd door hongersnoden, aardbevingen en uitbarstingen van de Vesuvius wat de grotten verder vulde met de resten van dode Napolitanen. En ook in de eeuwen die volgden, door bijvoorbeeld de cholera uitbraak van 1837. En ook een wet aan het begin van diezelfde eeuw, die het begraven van de doden binnen de stadsmuren verbood.
Opruiming van de begraafplaats in 1872
De grotten die inmiddels zo overvol waren met schedels en beenderen, veranderden plots in 1872. Een priester die Don Gaetano Barbati heette besloot uit medelijden, samen met de hulp van vrouwen uit de buurt, alle schedels en botten schoon te maken en te ordenen. Dit gebeurde in drie verschillende ruimtes: een voor de priesters, een voor de epidemie slachtoffers en een voor de anime pezzentele. En het was deze laatste groep die uiteindelijk het bijzondere karakter gaf aan het Cimitero delle Fontanelle.
Het ritueel van de anime pezzentelle
Arme zielen, dat is wat anime pezzentele letterlijk betekent. De armste bewoners van de stad Napels hadden geen geld voor een goede christelijke begrafenis en werden soms simpelweg gedumpt in de grotten buiten de stad. Het ontbreken van een juiste manier van begraven zou de ziel van de dode kunnen hinderen in de overgang naar de hemel. En dat was de reden voor het ontstaan van het ritueel van de anime pezzentele in de 19de eeuw. Lokale bewoners begonnen schedels van onbekende overledenen te ‘adopteren’. Ze zeiden gebeden voor de redding van de geadopteerde dode, in de hoop dat de anonieme ziel uit het vagevuur alsnog naar de hemel zou gaan. De geadopteerde schedel werd schoongemaakt en goed verzorgd, compleet met bloemen, kaarsen en kleine offergaven. In ruil daarvoor vroegen ze de arme ziel om bescherming, geluk of hulp bij problemen in het leven. Deze bijzondere vorm van devotie vermengt katholieke elementen met bijgeloof en laat zien hoe sterk de band tussen de levenden en de doden in Napels kan zijn. Het Vaticaan vond deze devotie voor de doden echter niet gepast (en te bijgelovig). In 1969 werd het ritueel van de anime pezzentele verboden en gaven ze opdracht het Cimitero delle Fontanelle te sluiten
Heropening van het Cimitero delle Fontanelle
In 2010 werd na een groot protest van bewoners het Cimitero delle Fontanelle eindelijk weer permanent geopend. Het bleef tien jaar vrij toegankelijk voor het publiek, maar zonder dat er onderhoud gepleegd werd. In 2020 sloten de grotten plots en zou het tot april 2026 duren voordat ze weer geopend werden. Ze zijn nu in het beheer van de La Paranza coöperatie uit Rione Sanita, die eerder al succesvol de Catacomben van San Gennaro openden voor het grote publiek.
Praktische informatie voor je bezoek
Het Cimitero delle Fontanelle is dagelijks geopend van 10:00 tot 18:00 uur, behalve op woensdag (vaste sluitingsdag). De laatste entree is om 17:15 uur.
Je mag niet vrij rondlopen in de grotten en het is verplicht om vooraf een ticket te kopen op de officiële website. Je kunt kiezen uit een audiotour met begeleider (€6 per persoon) of een tour met Engelstalige gids (€8 per persoon). Elke 15 minuten mag er een groep van maximaal 25 mensen de grotten bezoeken, de tous duren allebei 40 minuten.
Hoe bereik je het Cimitero delle Fontanelle?
Je vindt het Cimitero delle Fontanelle helemaal achter in onze wijk Rione Sanità, aan de Via Fontanelle 80 in Napels. Met het openbaar vervoer stap je uit bij metrostation Materdei (Lijn 1), vanaf daar is het 10 minuten lopen. Lopend vanuit andere delen van de stad kun je er ook komen, maar houd er rekening mee dat het cimitero in een uithoek ligt en je dus lang onderweg bent.
